رانندگی خودران، نوعی فناوری پیشرفته است که در آن خودرو با کمک حسگرها، هوش مصنوعی، نقشهها، دوربینها و بدون نیاز کامل به انسان حرکت میکند. این فرایند و سیستم به سطوح مختلف، سطح صفر (کاملاً دستی) تا سطح پنج (بدون نیاز به راننده) تقسیم و دستهبندی میشود.
رانندگی خودران چیست و چه سطوحی دارد، برای آشنایی و بررسی کامل این فناوری با ایکسموتورز همراه شوید.
رانندگی خودران چیست؟
فناوری خودران با عناوین مختلفی مانند Selfdriving ،Autonomous و Autopilot شناخته میشود. خودرو با کمک این فناوری میتواند بدون دخالت انسان یا با دخالت کمتر انسانی حرکت کند. البته سیستم رانندگی خودران سطوحی دارد که در لیست زیر مشاهده میکنید:
- سطح 0: کنترل بهطور کامل دست راننده است.
- سطح 1: کنترل پایداری یا ترمز خودکار؛ کنترل خودکار برخی از فرایندها مانند سامانه کنترل پایداری و ترمز اضطراری
- سطح 2: بهرهمندی از قابلیت تغییر لاین در جادهها و سیستم کروز کنترل تطبیقی در خودرو و عملکرد بهطور خودکار
- سطح 3: حرکت خودرو بهطور خودکار، اما نیازمند هوشیاری راننده برای جلوگیری از مشکلات احتمالی
- سطح 4: حرکت خودرو بهطور کاملاً خودکار و بدون نیاز به دخالت راننده، البته فقط در محدوده عملیاتی مشخص (ODD)
- سطح 5: حرکت خودرو بهطور کاملاً خودکار در هر شرایطی، بدون نیاز به حضور یا دخالت راننده
خودروی خودران چیست؟
خودرو خودران (به انگلیسی: selfdriving car) که با نامهای خودرو بدون راننده، خودروی خودمختار، ربات_خودرو یا خودروی رباتیک نیز معروف است، خودرویی بهشمار میرود که میتواند بدون انسان یا با ورودی انسانی کاهشیافته حرکت کند. البته به این خودرو رباتاکسی نیز میگویند.
خودروهای خودران اغلب میتوانند محیط اطراف خود را شناسایی کنند. همچنین، علائم رانندگی، موانع و اشیاء را تشخیص دهند و حرکت عابران پیاده و سایر خودروها را پیشبینی کنند. درکل، حرکت خودروی خودران بدون دخالت راننده یا با حداقل دخالت انسان در کنترل خودرو، صورت میگیرد.
بررسی کامل سطوح رانندگی خودران
در این بخش به بررسی کامل سطوح رانندگی خودران میپردازیم.
سطح صفر: هنوز راننده همهکاره است
در سطح صفر، رانندگی بهطور کامل برعهده انسان است. البته خودرو شامل امکاناتی مانند هشدار خروج از خط، برخورد از جلو یا ترمز اضطراری خودکار میشود. اما این امکانات به معنی خودران بودن خودرو نیست. NHTSA یا همان اداره ملی ایمنی و ترافیک بزرگراههای آمریکا نیز سطح صفر را حالتی میداند که راننده مسئول ترمز، فرمان و شتاب خودرو است و سیستمها نقش مداخلهگر یا هشدار دهنده لحظهای را دارند.
سطح یک: خودرو فقط در یک بخش کمک میکند
در سطح 1، خودرو میتواند بهطور مداوم یکی از وظایف رانندگی را انجام دهد؛ برای مثال، سرعت را کنترل کند، مراقب فاصله خودروی شما با وسیله نقلیه جلویی باشد یا به فرمان کمک کند. کروز کنترل تطبیقی یا Adaptive Cruise Control نمونهای شناختهشده از این فناوری است. در سطح 1 نیز راننده باید هوشیار باشد.
سطح دو: جایی که بسیاری از خودروهای پیشرفته قرار دارند
سطح 2 بسیار مهم است؛ چراکه بسیاری از خودروهای فناوریمحور و پیشرفته در همین گروه قرار دارند و این فناوری با عناوینی مانند رانندگی هوشمند یا رانندگی نیمهخودکار معرفی میشود. در این سطح، خودرو میتواند فرمان، ترمز یا شتاب را بهطور همزمان کنترل کند. اما این سطح به معنی رانندگی رباتیک نیست.
راننده هنوز مسئول خودرو است، باید محیط را زیر نظر داشته باشد و در صورت نیاز بهسرعت کنترل را در دست گیرد.
- بیشتر بخوانید: کاربرد هوش مصنوعی در رانندگی خودران
سطح سه: خودرو رانندگی میکند
در سطح 3، خودرو میتواند پایش و وظایف رانندگی را برعهده بگیرد. باوجوداین، اگر شرایط از توان سیستم خارج شود، ممکن است از راننده بخواهد کنترل را دوباره در اختیار گیرد. به همین دلیل سطح ۳ را اتوماسیون مشروط (Conditional Automation) مینامند.
سطح 4: رباتاکسی وارد خیابان میشود
سطح 4 نقطهای است که رانندگی بدون راننده انسانی صورت میگیرد. اما یک محدودیت دارد: خودرو فقط در دامنه عملیاتی مشخص یا ODD میتواند این کار را انجام دهد. این محدوده ممکن است یک منطقه جغرافیایی، شرایط آبوهوایی مشخص، نوع خاصی از جاده یا وضعیت ترافیکی باشد.
سطح 4 دیگر فقط یک ایده آزمایشگاهی نیست. یکی از نمونههای مطرح رانندگی خودران سطح 4، Waymo است که خودروهای خودران آن در برخی از شهرهای آمریکا به جابهجایی مسافران میپردازند. شرکت ایکس پنگ نیز گامی مهم به سمت فناوری سطح 4 برداشته است. این برند در سال 2026، نخستین روبوتاکسی (Robotaxi) تولید انبوه خود را بر پایه پلتفرم XPENG GX معرفی کرد.
این خودرو از ابتدا معماری رانندگی خودکار سطح 4 عرضه شده و از چهار تراشه Turing AI با مجموع توان پردازشی اعلامشده ۳۰۰۰ TOPS و سامانه VLA 2.0 بهرهمند است.
رانندگی خودران سطح ۵
سطح پنج (خودروهای بهطور کامل خودران)، همان خودروهایی هستند که در فیلمهای علمی تخیلی مشاهده میکنیم. خودروهای این سطح به راننده نیاز ندارند و سرنشینان خودرو در حکم مسافران این وسایل نقلیه هستند؛ زیرا پدال یا فرمانی در این خودروها وجود ندارد و فقط کافی است آدرس مقصد را در اختیار این نوع خودروهای خودران قرار دهید.
در تعریف SAE، سطح ۵ همان رانندگی بهطور کامل خودکار (Full Driving Automation) بهشمار میرود. البته NHTSA اعلام کرده خودروهای سطح ۵ برای خرید مصرفکننده در دسترس نیستند.
خودروهای خودران چگونه محیط اطراف را میبینند؟
هوش مصنوعی نمیتواند بهتنهایی خودرو را به حرکت درآورد. رانندگی خودران ابتدا به داده نیاز دارد. این داده با استفاده از حسگرها تأمین میشوند.
دوربین: چشم خودرو
دوربینها چراغ راهنمایی، خطوط خیابان، خودروهای دیگر، تابلوها و عابران پیاده را ثبت میکنند. سپس الگوریتمهای بینایی ماشین تصاویر را مورد تحلیل و بررسی قرار میدهند تا سیستم بفهمد در محیط اطراف چه میگذرد.
برای مثال، خودرو ایکس پنگ g6 به 12 دوربین برای پوشش محیط اطراف خودرو و سیستم کمکراننده و پایش راننده مجهز شده است.
رادار: تشخیص سرعت و فاصله
رادار میتواند سرعت و فاصله نسبی با اجسام را اندازهگیری کند و در سیستمهایی مثل تشخیص خطر و کروز کنترل تطبیقی نقشی مهم داشته باشد.
لیدار: ساخت تصویر سهبعدی از محیط
لیدار (LiDAR) با ارسال پالسهای لیزری و تحلیل بازتاب آنها فاصله اجسام را اندازهگیری میکند و میتواند نمایش سهبعدی دقیقی از محیط اطراف خودرو ارائه دهد.
هوش مصنوعی: مغز تصمیمگیرنده
اطلاعات حسگرها باید در کسری از ثانیه تحلیل شوند. سیستم هوش مصنوعی مسیر حرکت خودروها و عابران را تخمین میزند، خطرها را شناسایی میکند و تصمیم میگیرد خودرو باید ترمز کند، مسیرش را تغییر دهد یا شتاب بگیرد.
در میان انواع خودرو خودران، میتوان به xpeng mona m03 اشاره کرد. خودرو مونا ایکس پنگ از سیستم رانندگی هوشمند XNGP بهره میبرد.
خودرو با کمک دوربینها و سایر حسگرها، محیط اطراف را درک میکند، سپس مدلهای هوش مصنوعی XNGP با تحلیل اطلاعات، درباره حفظ مسیر، عبور از تقاطع، تغییر لاین، پارک و تنظیم سرعت تصمیم میگیرند.
چرا خودروهای خودران جذاب هستند؟
وعده مهم رانندگی خودکار، افزایش ایمنی است. سیستمهای پیشرفته در شرایط سخت میتوانند خطر برخورد را زودتر شناسایی کنند و سریعتر واکنش نشان دهند. در کنار ایمنی، خودروهای خودران شکل تازهای از حمل و نقل ایجاد میکنند. ربوتاکسیها، حمل و نقل سالمندان یا افراد دارای محدودیت حرکتی، خودروهای اشتراکی و ناوگان حمل کالا از جمله مهمترین حوزههایی هستند که ممکن است تحت تأثیر این فناوری قرار بگیرند.
آینده رانندگی خودران: فرمان را چه زمانی رها کنیم؟
احتمالاً آینده خودروهای خودران بهصورت مرحلهای و نه با یک جهش ناگهانی شکل میگیرد. سطح 2 در خودروهای بیشتری توسعه پیدا میکند، سطح 3 در شرایط کنترلشده گسترش مییابد و سرویسهای سطح 4 در مسیرها و شهرهای بیشتری ظاهر میشوند. رشد سریع سرویسهای رباتاکسی در سال 2026 نشان میدهد یکی از مسیرهای جدی تجاریسازی این فناوری، ناوگانهای کنترلشده در محدودههای مشخص است.
توسعه رانندگی خودران همزمان با پیشرفت فناوریهایی مانند خودروهای برقی، هوش مصنوعی و سامانههای ارتباطی در حال تغییر صنعت خودرو است.
- بیشتر بخوانید: خودرو برقی چیست؟ انواع، کارکرد و طرز کار خودروهای برقی
جمعبندی
رانندگی خودران دیگر وعدهای برای آینده دور نیست. در سال 2026، خودروهای بدون راننده در برخی شهرها مسافر واقعی جابهجا میکنند. باوجوداین، فاصله بسیاری میان یک سیستم کمکراننده سطح 2، ربوتاکسی سطح 4 و خودروی کاملاً خودران سطح 5 وجود دارد.
شناخت این سطوح 0 تا 5 کمک میکند بفهمیم چه زمانی واقعاً خودرو رانندگی میکند و چه زمانی هنوز راننده مسئول اصلی پشت فرمان است. اگر این روند ادامه پیدا کند، احتمالاً این پرسش مطرح میشود که در چه جادهها، چه شرایطی و با چه سطحی از اعتماد میتوانیم رانندگی را به آنها بسپاریم؟
سؤالات متداول
رانندگی خودران چیست؟
رانندگی خودران نوعی فناوری پیشرفته است که در آن خودرو با کمک حسگره، خوش مصنوعی، نقشهها، دوربینها و بدون نیاز کامل به انسان و گاهی بدون دخالت انسانی حرکت میکند.
رانندگی خودران سطح ۲ ۵ چیست؟
رانندگی خودران سطح ۲ ۵ اصطلاحی غیررسمی برای سطح 2 پیشرفته است؛ خودرو بسیاری از کارهای رانندگی را انجام میدهد، اما مسئولیت و نظارت نهایی همچنان برعهده راننده است.
رانندگی خودران سطح ۳ چیست؟
سطح ۳ یعنی خودرو در شرایط مشخص میتواند رانندگی کند و محیط را تحت کنترل قرار دهد. البته راننده باید در صورت درخواست سیستم، آماده کنترل خودرو باشد.
ماشین های خودران در ایران شامل چه خودروهایی میشوند؟
در حال حاضر، خودروی کاملاً خودران در ایران بهصورت عمومی فعال نیست. مدلهایی مانند XPENG MONA M03، G6 و G9 به سیستم رانندگی خودران سطح 2 مجهز هستند.
آیا سطح 2 خودران محسوب میشود؟
سطح 2 نوعی خودکارسازی جزئی است. خودرو میتواند فرمان و شتاب یا ترمز را بهطور همزمان کنترل کند. اما راننده همچنان مسئول نظارت جاده است.
